В нашем городе с давних времен проживали мирно представители многих национальностей и вероисповеданий, которые своим трудом способствовали его экономическому и культурному развитию. Среди  них достаточно большое количество евреев. Истории и культуре этого народа и посвящен этот выпуск музейных тайн.

В период с 1908 по 1913 гг. в издательстве Ф.А.Брокгауза  и И.А.Ефрона излавалась «Еврейская энциклопедия» в 16 томах под общей редакцией А.Гаркави, Д.Гинцбурга, Л.Кацнельсона. Она является очень ценным источником по истории и культуре еврейского народа не только на территории Российской империи, но и мировом масштабе.

В работе над данным произведением принимали участие ведущие мировые и российские ученые. В каждом томе нашли отражение вопросы библеистики, гебраистики, еврейской литературы всех периодов и эпох, быта, фольклора, научных знаний и новейших культурных достижений на начало XX века. Издание богато иллюстрировано, а также сопровождается хромолитографиями, портретами  и музыкальными нотами.

В фондах музея г.Могилева имеются тома данного издания, форматом 270x 190 мм, в качественном переплете. Знакомство с ними позволяет узнать истроию нашего города в контексте одного их древнейших народов Земли сохранивших и пронесших свою историю и культуру через столетия. Особую уникальность имеет тот факт, что при Советском Союзе оно ни разу не переиздавалась, и сейчас найти данное издание очень трудно в открытом доступе, если только на аукционах и букинистических сайтах.

Таким образом, знакомство с данным изданием расширяет знания о мировой истории, истории страны, города  и позволяет понять, что уважение к другим народам позволяет развивать наше современное государство.

Старший научный сотрудник Сухарьков В.В.

Старший научный сотрудник Шелковский Д. Н.

Першае, што кідаецца ў вочы – гэта, вядома, выява. Яна можа быць выканана ў тэхніцы літаграфіі або акварэлі, з уласцівай для свайго часу палітрай. Колеры, магчыма, крыху прыглушаныя часам, але ад гэтага яны не губляюць свайго хараства, а наадварот, набываюць асаблівую глыбіню і вінтажны шарм.

Самае каштоўнае ў старой паштоўцы – гэта, вядома, рукапіснае пасланне. Радкі, выведзеныя чарнілам ці алоўкам, нясуць у сабе асабістыя пажаданні, цёплыя словы і шчырыя эмоцыі. Гэта можа быць кароткае “З новым годам!”, ці больш разгорнутае віншаванне, поўнае надзеяў і добрых слоў. Почырк, яго стыль, нават невялікія памылкі – усё гэта стварае адчуванне сапраўднасці і блізкасці да адпраўніка.

Трымаючы ў руках такую паштоўку, адчуваеш сябе датычным да гісторыі. Яна нагадвае пра тое, як раней людзі выяўлялі свае пачуцці, як шанавалі простыя радасці і наколькі важнымі былі сямейныя традыцыі. Гэта не проста прадмет, а капсула часу, напоўненая цяплом, любоўю і чаканнем цуда.

Дарагія сябры! Мы спадзяемся, што мінулыя навагоднія святы пакінулі ў Вашых сэрцах самыя цёплыя ўспаміны, а чараўніцтва гэтага часу працягнецца яшчэ доўга. Жадаем Вам, каб у гэтым годзе кожны дзень быў напоўнены радасцю, шчасцем і ажыццяўленнем запаветных жаданняў. Няхай побач будуць любімыя людзі, а ў хаце пануюць утульнасць і дабрабыт. Моцнага здароўя, невычэрпнай энергіі і безліч яскравых момантаў!

В рамках рубрики «Музейные тайны » учреждение «Государственный архив Могилевской области» представляет для ознакомления копию решения исполнительного комитета Могилевского городского Совета народных депутатов «О создании музея истории города Могилева» от 16 июля 1990 года № 4-34.

На основе собранных Иеронимом Иосифовичем Филипповичем документов по истории города Могилева, исполнительный комитет принял решение о создании городского музея. Для размещения экспозиции было отведено здание бывшего архиерейского дома святителя Георгия Конисского. Позднее музей переехал в восстановленное здание Ратуши.

Александр Васильевич Петухов,
ведущий архивист
отдела научного использования
документов и информации

Список использованных источников:
Учреждение «Государственный архив Могилевской области» (ГАМог), Ф. 11, Оп. 5, Д. 1523, Л. 74-75.

Музей истории Могилёва с 1990-х гг. размещался в бывшем архиерейском дворце (памятник архитектуры позденего барокко XIX в). В 2002 г. открывается первая экспозиция в здании по ул. Ленинская, 13. С 2008 г. музей размещается в здании восстановленного памятника архитектуры XVII века городской ратуше. Это здание расположено в историческом центре Могилёва. Экспозиционные залы музея размещены на двух этажах. Они  знакомят посетителей с основными этапами исторического развития города, с его средневековой культурой, способами жизнеобеспечения, религией и частной жизнью. Основные экспозиции музея: «От городища к городу. Домагдебургский период Могилева», «Под защитой права христианского, от Бога данного. Магдебургский Могилев», «От вольного города к столице Поднепровско- Посожского края. Магдебургский и губернский Могилев», «Могилев времен магдебургского права», портретная галерея. Экспозиции демонстрируют основные этапы развития культуры города, важнейшие аспекты бытовой культуры и городской повседневности с учетом субкультур разных социальных, этнических и конфессиональных групп населения Могилева. В теплое время года посетители могут подняться на смотровую площадку Ратуши, отсюда открывается панорамный вид на город, живописную излучину Днепра и заречные дали. В предместье Могилёва  Буйничи в 2004 г. с целью увековечивания подвига всех защитников Могилёва во время Великой Отечественной войны, и в особенности, воинов 388-го стрелкового полка 172-й стрелковой дивизии и ополченцев Могилева   был открыт  филиал музея. По итогам 2024 года собрание музея насчитывало 18145 единицы хранения. Число предметов основного фонда – 13261 единиц хранения, научно-вспомогательного фонда – 4 884. В 2013 г. В состав музея вошел  выставочный зал. В музее и зале регулярно проводятся различные тематические мероприятия :   организуются  выставки ,встречи , конференции, лекции, тематические вечера. В выставочном зале проходят тематические  выставки  беларуских  и зарубежных художников, презентации , работает художественный салон.

В 2024 г. музей посетили 41208 человек. Деятельность музея обеспечивает 21 сотрудник .

Сёння размова пойдзе аб таямніцах адной надзвычай цікавай рэчы, якая была знойдзена падчас археалагічных раскопак падворка магілёўскага праваслаўнага архіепіскапа. Гэтая рэч – керамічная бутэлька  выкананая з белай гліны. Яна пакрытая светлай карычневай палівай, мае зграбную маленькую ручку ў верхняй частцы. Знойдзена была пры раскопках архірэйскай лядоўні – падвальным памяшканні на паліцах якой, на колатым лёдзе, захоўваліся стравы і напоі. Што ж гэта за бутэлька? І што ў ёй было? На гэтае пытанне мы можам даць адназначны адказ, дзякуючы адціснатаму кляйму і подпісах на ім і побач з ім. Па цэнтру кляйма змешчана выява льва. Па перыметру кляйма чытаем надпіс – «Selters». Ніжэй кляйма ёсць змешчаны яшчэ адзін адціснуты надпіс-штамп –  «HERZOGTHUM NASSAU». На гербе герцагства да 1836 года змяшчалі выяву арла, а пазней гэтага года – выяву льва. Герцагства  існавала з 1806 па 1866 год. Таму знойдзены ў Магілёве выраб зроблены не раней 1836 і не пазней 1866 года.

Такім чынам, перад намі фірмовая нямецкая бутэлька, якая прыехала да нас з герцагства Насау. А захоўваўлася ў ёй сельтэрская вада. Здабывалася яна з крыніц Зэльтэрса ў Германіі і разлівалася ў адмысловыя бутэлькі з белай рэйнскай гліны. Менавіта такія вырабы і захоўваюцца ў нашай археалагічнай калекцыі, а адна бутэлька дэманструецца ў экспазіцыі музея. Сельтэрская вада была надзвычай модным і прэстыжным напоем у Еўропе з 1750 года, яна разыходзілася па ўсяму свету. Яе пілі паўсюль, дзе былі арыстакраты. Гэта напой багатых. Сэльтэрская – натуральна газаваная мінеральная вада. Дзякуючы ўтрыманню ў яе складзе вуглякісламу газу, яна мае саланаваты, шчыплячы язык, смак. Лічылася, што яна амаложвае і ачышчае арганізм. На балях у той час сэльтэрскую падавалі замест шампанскага, каб узнавіць сілу пасля танцаў. 

Вось такія таямніцы аб гарадской гісторыі, гандлёвых і культурных сувязях нашага горада, распавяла нам гэтая бутэлька. 

Вядучы навуковы супрацоўнік Марзалюк А.В.

У 2015 годзе дабрадзей нашага музея Казакоў Валерый Мікалаевіч перадаў музею каштоўны экспанат – круцыфікс “Ля Салет”, які бытаваў у Магілёве ў канцы ХІХ – пачатку ХХ стагоддзя.

Круцыфікс вышынёй 22 см з меднага сплаву звяртае ўвагу незвычайным выглядам, такі тып нечаста сустракаецца на нашых абшарах. Магчыма гэты круцыфікс быў прывезены з Заходняй Еўропы.

19 верасня 1846 года ў Францыі каля горада Ля-Салет-Фалаво адбылося яўленне Багародзіцы двум маладым пастухам. На грудзях Маці Божай візіянеры Мялання і Максімен убачылі сімбаль пакуты Хрыста –  крыж, але ж так не падобны на іншыя вядомыя нам крыжы. На адным яго канцы знаходзіліся абцугі, на другім – малаток. Некаторыя бачылі ў іх прылады, выкарыстаныя ў час укрыжавання. Але сімвалы гэтыя маюць больш глыбокі сэнс. Бо малатком прыбіваюць, а з дапамогай абцугоў вызваляюць. Такім чынам, яны сімвалізуюць смерць і ўваскрасенне.

У Ла-Салет Багародзіца папярэдзіла аб бедствах і небяспецы, якія набліжаюцца і паказала хрысціянам, як іх пазбегнуць. Пасля пільнага вывучэння абставінаў з’яўлення і наступных падзей, а таксама паслання, Папа Пій ІХ ў 1851 годзе прызнаў аб’яўленне сапраўдным.

Галоўны захавальнік фондаў Наталля Прачакова

2024 год – юбілейная дата аперацыі «Баграціён», падчас якой уся тэрыторыя Беларусі была вызвалена ад гітлераўскіх захопнікаў! У фондах музея гісторыі Магілёва ў калекцыі “Жывапіс” захоўваецца партрэт ветэрана Леаніда Нікіфаравіча Мароза, які ўдзельнічаў у фарсіраванні Дняпра і вызваленні Магілёва. Партрэт напісаны з натуры прадстаўніком магілёўскай арганізацыі грамадскага аб’яднання “Беларускі саюз мастакоў” Паўлам Іванавічам Дзімітрыядзі і падораны музею ў 2014 годзе асабіста Леанідам Нікіфаравічам. Гісторыя ветэрана натхняе і выклікае гонар! Леанід Нікіфаравіч рана даведаўся, што такое вайна, прызваны быў у 17 гадоў і з баямі прайшоў ад Тулы да Кенігсберга, не раз быў на мяжы смерці. У ліку ўзнагарод ветэрана 3 ордэны і 32 медалі, у прыватнасці, за вызваленне Магілёва – медаль “За адвагу”.

Старшы навуковы супрацоўнік музея Трафімава І.І.

Арганізатарам вытворчасці паясоў у Рэчы Паспалітай выступіў у XVIII стагоддзі нясвіжскі магнат Міхаіл Радзівіл, які запрасіў да сябе з Турцыі армянскага майстра Аванеса Маджаранца, які называўся пазней на польскі манер Янам Маджарскім. Напэўна, нямногія ведаюць, што на адзін выраб ішло да 200 г золата і каля 60 г срэбра (залатыя, пазалочаныя і сярэбраныя ніткі ўпляталіся ў шаўковую аснову), што, напрыклад, на слуцкай «персіярне» ў 1796 годзе на 24 станках было зроблена 200 паясоў коштам ад 50 да 75 дукатаў кожны – дарэчы, сума велізарная, роўная памеру гадавога афіцэрскага заробку або кошту 15 пародзістых коней.

Маджаранц некалькі перапрацаваў традыцыйны персідскі пояс, зрабіўшы яго ўжо, карацей, скараціўшы колькасць арнаментальных матываў. Паступова ўсходнія ўзоры на персідскіх паясах змяніліся дэкорам, характэрнымі для славянскай культуры. Слуцкія майстры сталі выкарыстоўваць для афармлення раслінны арнамент, заснаваны на травах, кветках і дрэвах мясцовага паходжання. На паясах сталі з’яўляцца рамонкі, васількі, дубовыя і кляновыя лісце. Слуцкія паясы з прадмета мужчынскага гардэроба ператварыліся ў сапраўдны ўзор дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. Ткацтвам слуцкіх паясоў займаліся выключна мужчыны. Лічылася, што шаўковыя ніткі цьмянеюць ад дакранання жаночых рук. І ткалі іх не завазныя замежныя майстры, а жыхары Слуцка і навакольных паселішчаў. У 1796 годзе на 24 станках было зроблена каля 200 паясоў. З часам фабрыкі па вырабе аналагаў слуцкіх паясоў адкрыліся ў Нясвіжы, Слоніме, Шклове, Кракаве, Гданьску, Варшаве, Ліёне і іншых гарадах. Слуцкая мануфактура, каб падкрэсліць арыгінальнасць сваіх вырабаў, пачала ставіць на паясы метку аб тым, што яны зроблены ў Слуцку. Такая метка прысутнічае і на поясе, які выстаўлены ў экспазіцыі нашага музея.

Гэты элемент шляхецкага мужчынскага адзення ўяўляў сабой адрэзак тканіны даўжынёй да 4-х метраў і шырынёй 30-50 см. Па краях выраб апраўляла узорная аблямоўка, канцы былі ўпрыгожаны складаным раслінным арнаментам, а часам махрамі. Паясы маглі быць адна-, двух -, трох- і чатырохбаковымі. Пры гэтым усе бакі былі асабовымі. Чым больш бакоў, тым даражэйшым быў выраб.

Паясы апраналіся па-над кунтушамі – верхняй вопраткай. Яны выкарыстоўваліся як элемент упрыгожвання, а таксама мелі практычнае прызначэнне – падтрымлівалі кунтуш, фіксавалі халодную зброю.

Дазволіць сабе такую куплю маглі толькі заможныя шляхцічы, таму паясы былі сімвалам высокага статусу, багацця, прыналежнасці да вышэйшага саслоўя. У першай палове ХIХ стагоддзя частка слуцкіх паясоў была спалена, каб атрымаць каштоўныя металы ў чыстым выглядзе, частка перададзена ў касцёлы для пашыву арнатаў.

Лічыцца, што ўсяго захавалася не больш за 1000 слуцкіх паясоў, і таму валодаць імі лічаць за гонар калекцыянеры і музеі ўсяго свету.

Нешматлікія паясы работы слуцкай персіярні або вырабы, выкананыя па іх узорах іншымі еўрапейскімі цэнтрамі ткацтва XVIII стагоддзя, знаходзяцца ў сямі беларускіх музеях: Віцебскім абласным краязнаўчым музеі (19 рознафарматных выразак), Гродзенскім дзяржаўным гісторыка-археалагічным музеі (адзін цэлы пояс слуцкага тыпу), Літаратурным музеі Максіма Багдановіча (адзін цэлы пояс слуцкага тыпу і адзін фрагмент), Мінскім абласным краязнаўчым музеі ў Маладзечне (адзін цэлы пояс, пашыты з фрагментаў, і адзін фрагмент), Музеі старажытнабеларускай культуры Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя Кандрата Крапівы НАНБ (адзін слуцкі пояс, складзены з дзвюх частак, адзін цэлы пояс слуцкага тыпу, падораны Анджэем Цеханавецкім, чатыры арнаты з выкарыстаннем фрагментаў), Нацыянальным музеі гісторыі і культуры Беларусі (два цэлыя слуцкія паясы, адзін цэлы слуцкі амафор-пояс, чатыры паясы слуцкага тыпу, восем фрагментаў паясоў слуцкіх і слуцкага тыпу, адзін арнат, пашыты з выкарыстаннем фрагмента слуцкага пояса), Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь (два фрагмента слуцкіх паясоў, тры арнаты з фрагментамі слуцкіх паясоў). Такім чынам, у музеях Беларусі захавалася 11 (лічба ўдакладняецца) цэлых паясоў, з іх 5 — зроблены непасрэдна ў Слуцку, пра што сведчаць лацінскія і кірылічныя надпісы, і шэсць — выкананых па іх узоры за мяжой і таму менш каштоўных. Музей гісторыі Магілёва з адным цэлым слуцкім поясам і адным арнатам, пашытым з выкарыстаннем фрагмента слуцкага пояса далучыўся да гэтага спісу.

Дырэктар музея С.І.Бяспанскі.